Hét platform voor de renovatiesector ACTUEEL Gedoogperiode zeroemissiezones afgelopen 6 PROJECT Aluminium felsdak geeft basisschool Leeuwarden nieuwe uitstraling 25 INSTALLATIES Onderzoek: hybride warmtepomp bespaart meer dan eerder berekend 31 NUMMER 5 | JAARGANG 15 | SEPTEMBER 2025 Meer woongenot in Drentse woningen na vloerrenovatie Pag. 9 Thema: Vloeren & Afbouw
CONTACTGEGEVENS WWW.PREFA.NL PREFA GEVELSCHINDEL UW OUDE GEVEL IN EEN NIEUWE MODERNE UITVOERING
3 nr. 5 September 2025 Redactioneel In dit nummer COLOFON RenovatieTotaal is een onafhankelijke informatiebron en verschijnt 7 maal per jaar. RenovatieTotaal gaat over renovatie, restauratie, herbestemming, onderhoud, op- en aanbouwen en alles wat met de bestaande bouw te maken heeft. Jaargang 15, nummer 5, september 2025 Uitgever Hugo Arends (0570) 861007 E-mail: hugo@handelsuitgaven.nl Hoofdredactie Harmen Weijer redactie@renovatietotaal.nl Redactie Shendell Benilia Frank de Groot Joop van Vlerken Medewerkers Haico van Nunen Willard van Reenen Marketing & Communicatie Maxime Wendt (0570) 768642 E-mail: maxime@handelsuitgaven.nl Advertenties Tom Sotthewes (0570) 654660 E-mal: tom@handelsuitgaven.nl Abonnementen Mirjam Nijbroek (0570) 861009 E-mail: mirjam@handelsuitgaven.nl Ontwerp en Opmaak Bureau OMA, Doetinchem www.bureauoma.nl Cover Meer woongenot in Drentse woningen na vloerrenovatie (pag. 9) Druk Rodi Rotatiedruk RenovatieTotaal is een uitgave van Nederlandse HandelsUitgaven BV Postbus 2273, 7420 AG Deventer Keulenstraat 8J 7418 ET Deventer Tel. 0570 – 861009 E-mail: mirjam@handelsuitgaven.nl Copyright Niets uit deze uitgave mag op enigerlei wijze worden overgenomen zonder de nadrukkelijke schriftelijke toestemming van de uitgever. Deze uitgave is zorgvuldig en naar het beste weten samengesteld. Uitgever en auteurs kunnen echter niet instaan voor de juistheid of volledigheid van de informatie. Zij aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard dan ook, als gevolg van handelingen of beslissingen die op deze informatie zijn gebaseerd. Thema Vloeren & Afbouw: Amsterdamse schimmelaanpak boekt vooruitgang 10 Bouwhistorie: Materiaalkennis over kalkzandsteen in exterieur 23 Installaties: Nieuw R&D centrum voor waterstofketel 33 4 Actueel 7 Column Haico van Nunen 9 Vloeren & Afbouw: Project in beeld – Westerbork 13 Vloeren & Afbouw: Funderingsrisico 15 Vloeren & Afbouw: Lezerstest 17 Vloeren & Afbouw: Kruipruimteaanpak 21 OudNieuw 25 Project: aluminium felsdak op basisschool 27 Installaties: All-electric warmtepompen zorgen voor piek 29 Installaties: ‘Dual source’ binnenwarmtepomp 31 Installaties: flink besparen met hybride warmtepomp 33 Installatienieuws 35 Installaties: Cursussen & Opleidingen i.s.m. TVVL 37 Productoverzicht Wooncrisis Met de Tweede Kamerverkiezingen van 29 oktober in aantocht hebben de meeste partijen hun verkiezingsprogramma’s gepresenteerd. En het heeft even geduurd, maar de wooncrisis is hét gedeelde thema in de verkiezingsprogramma’s van de zes grootste partijen. Maar – en dat zal niemand verbazen - de oplossingen lopen behoorlijk uiteen, en zijn gebaseerd op het berijden van hun eigen, bekende stokpaardjes. Alle partijen erkennen dat er structureel te weinig woningen zijn en dat bouwen versneld moet worden. CDA, VVD, GroenLinks/PvdA en D66 mikken op circa 100.000 woningen per jaar. JA21 en PVV leggen meer nadruk op het terugdringen van immigratie als voorwaarde om de woningnood te verlichten. GroenLinks/PvdA en D66 benadrukken dat wonen een grondrecht is en willen de regie bij de overheid leggen. Zij kiezen voor stevige investeringsprogramma’s, meer sociale huur en bescherming van huurders. De VVD plaatst bouwen in de sleutel van ‘werken moet lonen’: een huis voor wie werkt, met minder regels en meer ruimte voor de markt. Het CDA balanceert tussen markt en overheid: bouwen met ‘wijkjes erbij’, fiscale aanpassingen zoals afbouw van hypotheekrenteaftrek, en beperking van juridische vertragingen. PVV en JA21 onderscheiden zich door een harde lijn: woningen expliciet voor Nederlanders, stop op voorrang voor statushouders, en in het geval van JA21 zelfs een nieuwe stad voor 150.000 inwoners. Ook D66 heeft dat ‘proefballonnetje’ al eerder opgelaten, al is dat meer voor de langere termijn. Op korte termijn zien de Democraten meer in meer bouwen binnen de bebouwde kom, met hulp van onder andere transformatiesubsidies en optopteams, en door het isoleren van bestaande woningen. Kortom: consensus over de urgentie van bouwen, maar scherpe verschillen in oorzaken en prioriteiten. De vraag is dus niet óf er gebouwd wordt, maar voor wie, door wie, en onder welke voorwaarden. En dat wordt helaas niet bepaald in het stemhokje, maar tijdens de onderhandelingen. Wordt gegarandeerd vervolgd! Harmen Weijer Hoofdredacteur RenovatieTotaal Reageren? redactie@renovatietotaal.nl
Producten In de spotlight Product uitgelicht Actueel Verwarmen en koelen met biobased materialen Steeds meer bedrijven en particulieren kiezen voor duurzame oplossingen om hun woning of gebouw te verwarmen en te koelen. Bij Uniwarm staan innovatie en ecologische verantwoordelijkheid centraal. Dankzij het gebruik van biobased materialen, een eco-circulair systeem en de Healture-modulen biedt Uniwarm een toekomstbestendige manier van klimaatbeheersing. Dit betekent comfortabel wonen of werken met respect voor de natuur, zonder in te leveren op kwaliteit of gebruiksgemak. Uniwarm onderscheidt zich door het toepassen van biobased materialen in vloer-, wand- en plafondverwarming: systemen die bij aansluiting op een warmtepomp ook kunnen koelen. In plaats van traditionele, milieubelastende grondstoffen wordt gebruikgemaakt van hernieuwbare en natuurlijke materialen. Denk hierbij aan houtvezels, stro en andere plantaardige componenten die CO₂ opslaan in plaats van uitstoten. Dit maakt de systemen niet alleen duurzaam, maar ook gezond voor de binnenluchtkwaliteit. Een belangrijk kenmerk van de Uniwarm-oplossingen is het eco-circulaire systeem. Dit houdt in dat de vloerverwarmingsplaat volledig recyclebaar is en terug de keten ingaat, zodra de modulen hun einde levensduur hebben bereikt. In tegenstelling tot conventionele systemen, die vaak moeilijk te scheiden of te hergebruiken zijn, kiest Uniwarm voor deze circulaire benadering. Gesloten kringloop Zo wordt afval geminimaliseerd en dragen de producten bij aan een gesloten kringloop. En dit sluit mooi aan bij de huidige vraag naar circulaire bouw en duurzame installatietechniek. Daarnaast introduceert Uniwarm de innovatieve Healture-wand- en plafondmodulen. Deze modulen combineren verwarmen en koelen in één systeem, met behoud van energie- efficiëntie en een gezond binnenklimaat. Ze zijn ontworpen om eenvoudig te integreren in zowel nieuwbouw- als renovatieprojecten. Dankzij de slimme opbouw zijn de Healturemodulen snel en zonder complexe installatiewerkzaamheden te plaatsen. Dat bespaart tijd voor installateurs en kosten voor eindgebruikers. De materialen waaruit de modulen bestaan, zijn zorgvuldig geselecteerd. Zo wordt gewerkt met natuurlijke vezels, die licht van gewicht zijn en tegelijkertijd sterk en duurzaam. Dit maakt de systemen gemakkelijk hanteerbaar, zonder druksterkte te verliezen. Het gemak van installatie is een van de grootste voordelen van Uniwarm. Installateurs kunnen de systemen modulair opbouwen. De vloerverwarmingsplaat is voorgefreesd en de wand- en plafondmodules worden geleverd met een voorgemonteerde leiding, wat tijdwinst oplevert. Met Uniwarm kies je dus niet alleen voor comfort, maar ook voor een gezonde, duurzame en circulaire manier van verwarmen en koelen. Ontdek op Uniwarm.nl hoe biobased technologie en innovatieve systemen bijdragen aan een groenere toekomst. UNIWARM WWW.UNIWARM.NL AL 10 JAAR EEN EENHEID IN SAMENWERKING SAMEN STERK SL-COMBINATIEVLOER De meest toegepaste renovatievloer van Nederland (Advertentie)
Producten In de spotlight Product uitgelicht 5 nr. 5 September 2025 Voorkom voeten die moe aanvoelen aan het eind van een lange dag Je kent het vast wel, in de ochtend de deur uit op je slippers en aan het eind van de dag snel de werk schoenen uit en de slippers weer aan omdat je voeten moe aanvoelen. Dit zou niet zo moeten zijn, je werkschoenen draag je in de week het vaakst en moeten eigenlijk aanvoelen als een pantoffel. Gewoon lekker, comfortabel en ademend. Sievi is een schoenenmerk, dat gespecialiseerd is in werkschoenen en al ruim 70 jaar toonaangevend is in de Scandinavische landen. “Als we kijken naar de werkschoen, is comfort voor ons zeer belangrijk en willen we zorgen dat je eind van de dag geen moeie voeten hebt.” Dit realiseert Sievi op verschillende manieren: 1. De toecap groeit elke 2 maten mee in de breedte waardoor je altijd ruimte hebt voor je voeten. Je hoeft dus niet een maat groter aan te schaffen om de schoen passend te maken 2. Standaard heeft Sievi flexstep op de schoen zitten, dit zorgt dat de zool voldoende mee beweegt met je stappen en je niet het gevoel hebt dat je op stenen loopt. 3. Verschillende modellen hebben flexenergy in de hak zitten. Als je loopt, stoot je energie uit door het plaatsen van flexenergy in de hak komt meer van de uitgestoten energie terug je lichaam in. Dit betekent dat je minder belasting hebt op (onder)rug en gewrichten in je benen. 4. Heb je vaak te maken met gladde ondergronden? Sievi heeft de oplossing met TractionPro®. Deze speciaal ontwikkelde zool voor de winterse omstandigheden in Finland geeft grip op gladde ondergronden Naast comfort staat Sievi voor kwaliteit, innovatie en duurzaamheid. “Duurzaamheid is voor ons meer dan alleen gerecycled materiaal gebruiken in een schoen. Zo wordt het kantoor gedeelte van onze fabrieken verhit met de warmte die vrij komt in de productie. Het leer wat we gebruiken is verantwoord geproduceerd en voldoet aan zeer hoge kwaliteitseisen. We gebruiken leer dat minimaal 2mm dik is om te zorgen dat de schoen tegen een stootje kunnen en daardoor ook langer mee gaan.” Voor kwaliteit en comfort kun je kiezen voor de Lazer Roller serie. Deze schoen is makkelijk aan te trekken door zijn BOA® sluiting, heeft grip op diverse gladde ondergronden door de TractionPro ® zool en door de Flexenergy in de hak zal elke stap voelen alsof je zweeft. SIEVI WWW.SIEVI.COM/NL/ Krappe woningmarkt zet 55-plussers aan tot verbouwing en verduurzaming Sinds begin dit jaar zijn 55-plussers steeds actiever op de woningmarkt. Uit de cijfers van De Hypotheker blijkt dat zij vooral een hypotheek afsluiten om hun woning te verbouwen of verduurzamen. Zo is op jaarbasis sprake van een enorme stijging (+90 procent) van het aantal aanvragen voor woningverbetering in deze leeftijdscategorie. Vanwege de schaarste aan geschikte seniorenwoningen kiezen steeds meer 55-plussers ervoor hun huis levensloopbestendig te maken in plaats van te verhuizen naar een nieuwe woning. Veel ouderen profiteren hierbij van de dalende hypotheekrente, die het interessanter maakt om te investeren in een verbouwing of energiebesparende maatregelen. Ook hypotheekaanvragen van 55-plussers voor de aankoop van een woning namen in het vorige kwartaal significant toe, met 19 procent. Bij de overige leeftijdscategorieën onder doorstromers is de activiteit sinds het tweede kwartaal lager. Zo laten hypotheekaanvragen van mensen in de leeftijd van 35 tot 45 jaar juist een negatieve groei zien (-7 procent) en is het aantal aanvragen in de leeftijd van 45-55 jaar zeer licht gestegen (+3 procent). Deze cijfers wijzen er volgens De Hypotheker op dat de doorstroming op de woningmarkt verder afneemt. Dat beaamt ook Mark de Rijke, commercieel directeur van De Hypotheker. Hij benadrukt dat het daarom van belang is de woningvoorraad, inclusief het aanbod van geschikte seniorenwoningen, uit te breiden. “Hoewel het een groep senioren lukt een nieuwe woning te kopen die aan hun woonwensen voldoet, zoals een seniorenwoning, kiezen veruit de meeste 55-plussers er voor hun woning te verbouwen of te verduurzamen. Nu de hypotheekrente naar verwachting stabiel blijft of zelfs nog licht zal dalen, verwachten we dat het aantal hypotheekaanvragen voor woningverbetering blijft stijgen. Wel is het tegelijkertijd cruciaal dat het aanbod van levensloopbestendige woningen wordt uitgebreid, want de doorstroming stagneert nu door het schaarse aanbod. Alleen dan zullen ouderen zich laten verleiden om te verhuizen, zodat meer huizen beschikbaar komen voor andere huishoudens, zoals starters en doorstromers.” Bron: De Hypotheker Patrimonium en ERA Contour verduurzamen 190 woningen in Buitenoord ERA Contour gaat voor Patrimonium Barendrecht 190 huurwoningen in de wijk Buitenoord verduurzamen. Het gaat om 144 eengezinswoningen aan de Bark, Botter, Kempenaar, Schoener en Tjalk én 46 appartementen aan de Kempenaar en Tjalk. Deze woningen krijgen een flinke kwaliteitsverbetering en gaan omhoog in energielabel. De feestelijke ondertekening vond plaats in een voorbeeldwoning aan de Tjalk, waar ERA Contour al een proefuitvoering deed. In de komende maanden worden de woningen voorzien van onder andere betere isolatie, ventilatie en HR++- glas. Daarmee worden ze niet alleen energiezuiniger, maar ook comfortabeler voor de bewoners. De werkzaamheden aan de appartementen starten per 1 september, de eengezinswoningen volgen vanaf eind oktober. Voor Patrimonium en ERA Contour is dit het tweede en derde project in Buitenoord. Eerder werden al 54 appartementen aan de Bark succesvol verduurzaamd. Sinds de start van de samenwerking in 2021 hebben zij al 258 corporatiewoningen in de Rivierenbuurt, Fruitbuurt en aan de Bark verbeterd en klaargemaakt voor de toekomst. Bron: Patrimonium. Foto: Google Streetview
6 nr. 5 September 2025 Actueel 1 op 3 Nederlanders stelt onderhoud koopwoning uit vanwege hoge kosten Onderhoud aan woningen wordt steeds duurder als gevolg van de inflatie, bijvoorbeeld door gestegen arbeidsloon- en materiaalkosten. Voor 1 op de 3 Nederlanders is dat reden om het onderhoud aan hun koopwoning uit te stellen. En dat blijkt niet zonder risico’s, want als gevolg daarvan maken deze woningeigenaren zich zorgen over de veiligheid van de woning (19%) en ervaren zij minder woongenot (38%). Dat blijkt uit onderzoek van PanelWizard in opdracht van Univé onder 1.000 Nederlanders. De uitgestelde werkzaamheden variëren van achterstallig schilderwerk aan de kozijnen tot het repareren van een lekkend dak of vervangen van een verouderde cv-ketel. Vanwege de hoge kosten zoeken Nederlandse woningeigenaren naar goedkopere manieren om hun woning te onderhouden. Zo overweegt de helft om zelf onderhoud uit te voeren. Denk aan het schilderen van kozijnen en wanden of het aanbrengen van nieuwe kitranden in de badkamer. Daarnaast kiest 1 op de 5 ervoor om goedkopere materialen te gebruiken, ondanks de mogelijke gevolgen voor de kwaliteit en de levensduur. 77% van de huiseigenaren is zich ervan bewust dat het uitstellen van onderhoud aan de koopwoning risico’s met zich kan meebrengen. Bijvoorbeeld het ontstaan of verergeren van schade, wat kan leiden tot hogere toekomstige kosten of waardevermindering van de woning. Toch stelt 40% van deze woningeigenaren het onderhoud alsnog uit. Urgentie pas bij problemen De urgentie wordt vaak pas gevoeld wanneer problemen ontstaan of verergeren, zoals bij lekkages of defecte installaties. Ongeveer 3 op de 5 woningeigenaren die bekend zijn met de risico’s van gebrekkig onderhoud, vinden dat de overheid moet ingrijpen om onderhoud betaalbaar te houden. “Juist door kleine dingen bij te houden – zoals het schoonmaken van je dakgoot, het bijhouden van buitenschilderwerk of het vervangen van kit in de badkamer – kun je grote schade voorkomen,” zegt Erik Dokter, manager Verzekeringsbedrijf bij Univé. “Dat scheelt niet alleen geld en gedoe, maar voorkomt ook teleurstelling: schade door achterstallig onderhoud is meestal niet verzekerd. Daarom helpen we onze leden met gratis onderhoudsadviezen en het opstellen van een praktisch onderhoudsplan. Denk aan vaste momenten voor het controleren van schilderwerk, kitnaden, dakgoten of het laten vegen van de schoorsteen.” Bron: Univé Gedoogperiode zeroemissiezones afgelopen De waarschuwingsperiode van een half jaar voor de zero-emissiezone voor bestel- en vrachtwagens in twaalf gemeenten is per 1 juli afgelopen. In deze gemeenten is op 1 januari 2025 is in twaalf gemeenten een zeroemissiezone in werking getreden en na de eerste periode van een half jaar worden overtreders nu wel beboet. Het gaat om de gemeenten: Amersfoort, Amsterdam, Assen, Delft, Den Haag, Eindhoven, Gouda, Maastricht, Nijmegen, Rotterdam, Tilburg en Utrecht. De afspraak met deze gemeenten is dat na de inwerkingtreding van de zero-emissiezones pas na een half jaar zou worden begonnen met het beboeten van mensen die de zero-emissiezone negeren. Voor de genoemde twaalf gemeenten geldt dus dat sinds 1 juli beboet gaat worden. De andere gemeenten volgen ook minimaal zes maanden na de invoerdatum. In Nederland zijn dan binnen enkele jaren 29 zero-emissiezones. Dit aantal zal in de toekomst alleen maar verder toenemen. Het boetebedrag voor bestelauto’s bedraagt 120 euro exclusief administratiekosten. Voor iedere overtreding wordt een boete uitgeschreven, ook als de overtredingen tijdens hetzelfde dagdeel meermalen plaatsvinden. Dit om te voorkomen dat mensen één keer een boete accepteren om vervolgens ongestraft opnieuw de zone in te gaan. Er bestaan veel misverstanden over de toegang tot de zero-emissiezones. Het is niet juist dat men nog alleen maar met geheel elektrische voertuigen de zone in mag. Ook is het mogelijk een ontheffing te krijgen als het type bedrijfsauto niet als elektrisch voertuit (EV) verkrijgbaar is. Daarnaast is het mogelijk een aantal malen (maximaal twaalf per jaar) een eenmalige ontheffing aan te vragen. Goed om te weten: als een ontheffing verleend is, dan geldt deze voor iedere zero-emissiezone in Nederland. Bron: Onderhoud NL Warmtepomp in plantenbak Stel: je wilt een woning verduurzamen en aardgasvrij maken, maar het is een uitdaging om de benodigde installaties in de woning te plaatsen vanwege ruimtegebrek. Wat je niet wilt is leef- of kastruimte innemen van de bewoners, maar ook de eventuele geluidshinder zoveel als mogelijk beperken in huis en het gebruikers- en onderhoudsgemak zo eenvoudig mogelijk maken. Van Wijnen vond de oplossing in een op maat gemaakte Flowerbox. Het gaat om een warmtepomp verpakt in een stijlvolle plantenbak, die zelfs uit te breiden is met een bankje, brievenbus, verlichting én huisnummer, vertelt Peter Wolbrink, projectleider bij Van Wijnen. “Een duurzame, multifunctionele en vooral praktische oplossing als het gaat om aardgasvrij maken van woningen. Zo wordt techniek niet alleen functioneel, maar ook een visuele verrijking van je woning.” Rob Tanck, Hoofd projecten bij Wassink installatie vult aan: ‘In Varsseveld is gekozen voor twee varianten: één direct tegen de woongevel en één met een kleine afstand tot de gevel. Het eindproduct is completer en mooier dan verwacht!’ De Flowerbox is voor het eerst geplaatst bij twee woningen aan de Karel Doormanstraat in Varsseveld, maar kan overal worden toegepast. Wolbrink: “Bij deze twee woningen is de Flowerbox ingezet in combinatie met een bodembron. Alle componenten compact in één kast, welke van buitenaf is te onderhouden en een mooie toevoeging is voor de omgeving. Dat is het mooie van dit product én onze samenwerking!” Bron: Van Wijnen
7 nr. 5 September 2025 Column In elk nummer van RenovatieTotaal geeft dr.ir. Haico van Nunen zijn mening over een aspect van ‘de renovatiewereld’. Haico van Nunen is adviseur bij BouwhulpGroep en lector Duurzame Renovatie bij het kenniscentrum Duurzame HavenStad van Hogeschool Rotterdam. Het juiste verhaal “Allemaal aan de warmtepomp!” Klinkt mooi als slogan voor verduurzaming. Maar lost zo’n boodschap ook écht iets op? Vaak wordt een techniek gepresenteerd als hét antwoord op de energietransitie. Leveranciers, gemeenten, adviseurs of buurtinitiatieven zijn er heilig van overtuigd dat dit de route is. Vanuit productervaring, rekenanalyses of beleidsdoelen: allemaal valide redenen. Maar sluit dat ook aan bij wat bewoners willen en nodig hebben? Waar de professional denkt aan rendement, COP-waarden en energieprestaties, verlangt de bewoner misschien vooral naar meer comfort, minder tocht of simpelweg meer ruimte. Soms wil iemand helemaal geen nieuwe installatie, maar liever eerst isolatie. Een jong gezin kan juist behoefte hebben aan gemak en lage onderhoudskosten, terwijl een oudere bewoner vooral een gezond en comfortabel binnenklimaat zoekt om langer thuis te wonen. Energie is dus niet het enige criterium – het is slechts één van de variabelen in een veel breder afwegingsproces. Het goede nieuws is dat oplossingen vaak meerdere kwaliteiten in zich dragen. Een warmtepomp bespaart niet alleen energie, maar kan ook koelen. Vloerverwarming komt sneller in beeld, wat extra comfort oplevert. En gasloos wonen kan iemands persoonlijke ambitie vervullen om duurzamer te leven. Daardoor kan dezelfde oplossing door drie verschillende mensen gekozen worden, elk om totaal andere redenen. Voor ons als bouwprofessionals ligt hier een duidelijke taak. Het is niet genoeg om alleen de technische prestaties te laten zien, zoals rendement of terugverdientijd. We moeten actief onderzoeken wat bewoners écht belangrijk vinden, en alle kwaliteiten inzichtelijk maken. Niet zomaar aannemen dat iedereen dezelfde prioriteiten heeft. Wat voor de één vanzelfsprekend is, kan voor de ander juist de doorslag geven. Binnen mijn rol aan de Hogeschool Rotterdam werk ik mee in een consortium, dat zoekt naar een integraal aanbod van renovatieoplossingen. We doen dit samen met gemeenten, kennisinstellingen en marktpartijen. Iedere partij brengt zijn eigen perspectief mee: gemeenten sturen op beleid; bedrijven kijken naar uitvoerbaarheid, en kennisinstellingen zorgen voor verdieping en onderzoek. Het doel is niet alleen technisch de beste optie te vinden, maar juist om rekening te houden met de uiteenlopende motivaties van bewoners. Dat blijkt complex: er zijn minstens zoveel redenen om voor een oplossing te kiezen als er bewoners zijn. De uitdaging is om die diversiteit te bundelen in een werkbaar aanbod. En dit gaat natuurlijk niet alleen over warmtepompen. Vervang ‘warmtepomp’ door ‘kozijnen met triple glas’ en de discussie verschuift naar andere afwegingskaders. Steeds geldt: achter elke techniek staat een mens met wensen, emoties en verwachtingen. Pas wanneer we die verbinden aan techniek, vertellen we écht het juiste verhaal. Alleen dan kan grootschalige verduurzaming een succes worden; niet omdat de techniek de beste is, maar omdat mensen zich herkennen in de oplossing. Bij isoleren eerst op vleermuizen controleren Het isoleren van een woning kan behoorlijk vertraagd worden als er een vermoeden is dat er vleermuizen aanwezig zijn. Deze kunnen in de spouwmuur hun rustplaats hebben. Het is vaak ingewikkeld om aan te tonen dat er vleermuizen aanwezig zijn of dat ze de spouwmuur als rustplaats gebruiken. Met behulp van de inmiddels toegestane eDNA-methode is het mogelijk hier uitsluitsel over te krijgen. Na goedkeuring van deze regeling in maart 2025 zijn er al enkele eisen aangescherpt. Vleermuizen verblijven vaak in een spouwmuur en gebruiken kleine openingen, zoals open stootvoegen voor ventilatie om naar binnen en buiten te gaan. Hierbij verliezen ze sporen die DNA bevatten, zoals huidcellen en keutels. Deze sporen worden verzameld met een spons of roller. Vervolgens worden ze in een laboratorium getest, waarmee aangetoond kan worden of er DNA van een vleermuis aanwezig is of niet. Als er geen DNAmateriaal wordt aangetroffen, kan er zonder aanvullende maatregelen geïsoleerd worden. De eDNA-methode maakt het mogelijk om gedurende het hele jaar op betrouwbare wijze te onderzoeken of vleermuizen in spouwmuren aanwezig zijn. Als uit een negatieve eDNA-test blijkt dat er geen vleermuizen verblijven, kan er gewoon geïsoleerd worden zonder aanvullende maatregelen. Bij een positieve uitslag moet deze gemeld worden bij de provincie. De woningeigenaar moet een omgevingsvergunning aanvragen en in de meeste gevallen een ecologisch onderzoek laten uitvoeren. De woningeigenaar kan er ook voor kiezen om te wachten met isoleren totdat de gemeente een Soortenmanagementplan (SMP) heeft opgesteld. Op basis van een SMP verkrijgt de gemeente dan voor een deel of voor de hele gemeente een omgevingsvergunning van de provincie. Dan is het niet meer nodig apart een vergunning te regelen. Gedragscode In de tussentijd werkt de overheid aan een gedragscode als er nog geen SMP is. Voor de activiteiten in de gedragscode geldt dan geen vergunningplicht als er volgens die gedragscode wordt gewerkt. De gedragscode is van tijdelijke aard en geldt totdat er omgevingsvergunningen zijn afgegeven zodra de SMP’s beschikbaar zijn. Het eDNA-onderzoek zelf kan worden uitgevoerd door het isolatiebedrijf. Bron: Onderhoud NL
Eenvoudige Installatie Universeel Toepasbaar Maximale Veiligheid R290 Natuurlijk Koudemiddel wpnext: de meest complete en innovatieve warmtepompseries ooit. Doordachte aansluitingen, draagconcept, universele inzetbaarheid en remote monitoring: ontwikkeld met de praktijk als uitgangspunt. Installaties vlot plaatsen, waarop je vertrouwt en die het werk makkelijker maken. Kies voor R290 installaties die een generatie mee gaan – fluisterstil, maximaal veilig, betrouwbaar en voorbereid op de toekomst. stiebel-eltron.nl/wpnext Meld je aan voor het webinar Maak 4 juli kennis met wpnext Warmtepompen van de volgende generatie
9 nr. 5 September 2025 Project in beeld Meer woongenot in Drentse woningen na vloerrenovatie Lenferink Vastgoedonderhoud voerde in opdracht van woningcorporatie Woonservice onderhoud uit aan 46 woningen in Westerbork. Het onderhoud werd gecombineerd met enkele verduurzamingsmaatregelen. Tijdens de werkzaamheden kwam naar voren dat de bewoners tochtklachten vanuit de vloer ervaarden. Er werd daarop alsnog besloten de oude houten begane grondvloer te vervangen door een comfortabele, moderne oplossing. Lenferink koos voor de VBI PS-renovatievloer Droog, in combinatie met vloerverwarming. Het seriematige onderhoud aan de 2-onder-1-kap eengezinswoningen bestond uit schilderwerk, vervangen van de ramen en de dakbedekking, evenals het plaatsen van een hybride warmtepomp, zonnepanelen en mechanische ventilatie voor het verminderen van het energieverbruik. Toen opdrachtgever Woonservice ter ore kwam dat meerdere bewoners klaagden over een koude vloer, trokken zij bij projectleider Wijnand Wagenmans van Lenferink Vastgoedonderhoud aan de bel. Ze gingen om tafel om een oplossing te zoeken. De grootste uitdaging was het vinden van een hoogwaardig renovatiesysteem, die de kouklachten weg zou nemen en vlot te realiseren was. Wagenmans: “De bewoners hadden immers al enige tijd te maken gehad met de onderhoudswerkzaamheden en we wilden de overlast voor hen zo veel mogelijk beperken.” Lenferink adviseerde daarom de PS-renovatievloer Droog van VBI. De keuze voor het prefab droogbouwsysteem van VBI was niet willekeurig. De lichte constructie is heel goed geschikt voor de bestaande fundering, die door zijn geringe draagkracht niet te zeer belast kan worden. Omdat het systeem al langer op de markt is en het zich al bewezen heeft, biedt dit volgens Wagenmans zekerheid. Ook bij Lenferink hebben ze het systeem al vaker toegepast. Wagenmans: “Bij die projecten zien we nu ook dat de vloer zich kwalitatief weer bewijst als een duurzame oplossing met goede prestaties op het gebied van isolatie en wooncomfort.” Snelheid Bovendien kan het systeem met weinig mankracht in korte tijd worden verwerkt. Dit is niet geheel onbelangrijk wanneer een tekort aan handjes veel bouw- en onderhoudsbedrijven voor uitdagingen stelt. “Door de handzame, lichtgewicht elementen kun je met twee man al in een dag een vloer renoveren. Daarbij komt nog dat er geen aanvullende en voorbereidende maatregelen getroffen hoeven te worden om de renovatie uit te kunnen voeren. Dat zou bij andere oplossingen wel noodzakelijk zijn geweest, waardoor de impact voor de bewoner groter zou zijn,” zegt Wagenmans. Omdat het droogbouwsysteem al na één dag te bedekken is met een afwerklaag, is er nagenoeg geen wachttijd tussen de arbeidsgangen. Dit is bij cementgebonden en semidroge oplossingen wel het geval, omdat de constructieve druk- en afwerklaag voldoende tijd nodig heeft om uit te harden. Dit duurt vaak enkele weken en in Westerbork was dit dus geen optie. Bij het monteren van de PS-renovatievloer werd gebruik gemaakt van het VBI Montagepakket. “Het Montagepakket draagt verder bij aan het verwerkingsgemak; je grijpt nooit mis en hebt altijd het juiste bevestigingsmateriaal.” All-electric In totaal besloten veertien huurders gebruik te maken van het aanbod van Woonservice. Zij kregen in een dag een nieuwe vloer. Eén woning is onderdeel van een pilotproject van Woonservice, waar de bewoners verduurzamingsmaatregelen testen voor de woningcorporatie. In tegenstelling tot de andere woningen, waar een hybride warmtepomp werd geplaatst, kreeg deze woning een all-electric warmtepompinstallatie in combinatie met lage temperatuurverwarming. Wagenmans: “Om een goed rendement te kunnen behalen met de vloerverwarming is een goed geïsoleerde begane grondvloer een absolute must. De oude houten vloer voldeed daarbij totaal niet.” Toekomstbestendige oplossing Er wordt nog wel eens gedacht dat een renovatievloer niet geschikt zou zijn om vloerverwarming op aan te leggen. In Westerbork laten ze zien dat dit zeker niet het geval is. Bij de renovatie werd gebruik gemaakt van de PS-renovatievloer Droog in combinatie met een vloerverwarmingssysteem van Albrand, dat speciaal voor droogbouw is ontwikkeld. Met dit systeem ontstaat slechts een geringe gewichtstoename. Samen vormen zij een toekomstbestendige oplossing met minimale impact voor de bewoner bij aanleg. Wagenmans is ervan overtuigd dat de comfortklachten hiermee verleden tijd zijn: “Deze vloer is stiller, warmer en kierdicht. De bewoners hebben nu een comfortabele vloer die bijdraagt aan een prettig en gezond binnenklimaat.” Vlotte vloerrenovatie met vloerverwarming In vijf dagen tijd werd de oude begane grondvloer volledig gerenoveerd. Op de eerste dag werd de oude houten vloer gesloopt. De kruipruimte was al voorzien van bodemisolatie en vochtregulatie door middel van isolatiechips. Daarover werd op dag twee de PS-renovatievloer Droog van VBI gemonteerd. Dit hoogwaardige vloersysteem bestaat uit lichtgewicht stalen liggers en hoeklijnen - die het frame vormen voor de EPS vulelementen. Op de Renovatievloer is op dag drie en vier vervolgens een vloerverwarmingssysteem geïnstalleerd. Hierbij werd een laag van 22 mm underlayment aangebracht tussen de PS-renovatievloer en de systeemplaten waar de verwarmingsleidingen eenvoudig ingelegd worden. Na het aansluiten van de leidingen is er een dampremmende PE-afdekfolie op de vloer geplaatst en is deze afgewerkt met twee lagen Fermacell. Hierover hebben de bewoners vervolgens zelf hun vloerafwerking gelegd. Het resultaat is een lichtgewicht systeem, dat met een Rc-waarde van minimaal 4 m2K/W ruimschoots aan de richtlijnen voldoet. In een groot onderhoudsproject van woningcorporatie Woonservice is de oude, houten begane grondvloer vervangen door het prefab droogbouwsysteem van VBI. De lichte constructie is heel goed geschikt voor de bestaande fundering, die door zijn geringe draagkracht niet te zeer belast kan worden. Foto: VBI Dankzij de handzame, lichtgewicht elementen kun je met twee man al in een dag een vloer renoveren. Foto: VBI
10 nr. 5 September 2025 Thema Vloeren & Afbouw: Vocht en schimmel Amsterdamse schimmelaanpak boekt vooruitgang, maar huurders nog vaak ontevreden Schimmel in woningen blijft een hardnekkig probleem in Amsterdam. Ondanks de gezamenlijke aanpak van zes corporaties, gemeente, GGD en Stichting !WOON, laten de resultaten van de tweede monitor zien dat bewoners nog vaak ontevreden zijn. “Er is veel bereikt, maar de regie moet scherper”, zegt Elmar van den Berg van Stichting !WOON. De woningcorporaties De Alliantie, Eigen Haard, Lieven de Key, Rochdale, Stadgenooten Ymere erkennen dat en zetten de komende jaren in op onder meer bewonersbegeleiding en schimmelcoaches met ondersteuning van de gemeente Amsterdam via een subsidie. Auteur: Harmen Weijer. Vocht en schimmel in woningen vormen al jaren een groot probleem in Amsterdam. Uit de gezondheidsmonitor van de GGD (2022) bleek dat bijna een kwart van de Amsterdammers schimmel in de woon- of slaapkamer heeft. Dat leidt niet alleen tot aantasting van het woongenot, maar ook tot gezondheidsproblemen zoals luchtwegaandoeningen en allergieën. Daarom besloten de Amsterdamse woningcorporaties eind 2023 om samen met de gemeente, de GGD, Stichting !WOON en huurdersorganisaties een gezamenlijke aanpak te starten met als doel om vocht en schimmel tegen te gaan. Inmiddels is de tweede monitor verschenen, die de resultaten over vijftien maanden (november 2023 – januari 2025) in kaart brengt. 15.000 meldingen Sinds de start van de aanpak zijn er tot maart 2025 15.432 meldingen van vocht en schimmel binnengekomen, waarvan bijna 15.000 uit zelfstandige corporatiewoningen. Dat komt neer op 6,7 procent van de woningvoorraad. De meeste meldingen kwamen uit Nieuw-West, terwijl Zuidoost relatief het hoogste percentage woningen met klachten kent. “In de afgelopen jaren zien we bij Stichting !WOON een stijgende lijn”, zegt Elmar van den Berg. “Wij krijgen jaarlijks rond de 900 meldingen van bewoners die schimmelproblemen ervaren. We denken dat die stijgende lijn een gevolg is van zowel de wooncrisis als de hogere energieprijzen. Huurders kunnen daardoor immers minder makkelijk naar een andere, betere woning. Men merkt het ook aan de hogere energieprijzen dat er vocht- en schimmelproblemen in hun woning zijn.” Een belangrijke doelstelling van de aanpak was om meldingen sneller af te handelen. Dat lukt: de tijd tussen melding en oplossing is gemiddeld teruggebracht naar een maand, waar dit eerder vaak langer duurde. Toch blijft de effectiviteit achter, stelt het rapport. Uit de nazorg blijkt dat bij 43% van de woningen de problemen drie maanden later terugkomen. Van den Berg: “Huurders vertellen ons vaak dat er meerdere bedrijven langskomen, maar dat het niet duidelijk is wat er precies gebeurt. Er is onvoldoende regie. Bewoners hebben soms al twee jaar schimmel in huis en voelen zich speelbal tussen corporatie en co-makers.” Duidelijke terugkoppeling gewenst Een van de scherpste conclusies uit de monitor is dat huurders niet tevreden zijn over de aanpak. In de nazorg gaven zij gemiddeld een rapportcijfer van 5,1. Over de kwaliteit van de oplossing werd slechts een 5,6 gegeven. “Wij zien dat bewoners vaak geen duidelijke terugkoppeling krijgen”, zegt Van den Berg. “Ze weten niet wat de oorzaak van het probleem is, of welke maatregelen er zijn genomen. Ook de inspectierapporten zijn soms onduidelijk en onvoldoende onderbouwd. Dat is een belangrijk verbeterpunt.” De 6 woningcorporaties in Amsterdam die meedoen, erkennen deze punten en gaan hard werken om ze aan te pakken, zo zegt Peter Hoogeweg desgevraagd van de Amsterdamse Federatie van Woningcorporaties (AFWC) namens de 6 corporaties. “We hebben te maken met een enorm woningbestand van 190.000 huurwoningen en het doorvoeren van verbeteringen kost tijd. Gemiddeld krijgen we zo’n duizend meldingen per maand en dat is door de aandacht van deze aanpak ook meer geworden. Het grootste deel wordt binnen enkele maanden opgelost, maar er zijn hardnekkige gevallen, vaak in oudere woningen, waar ingrepen meer tijd Haagse schmimmelaanpak via website Gezondwonen.nl Naast de Amsterdamse schimmelaanpak lanceerden woningcorporaties in een andere grote stad in de Randstad, Den Haag, hun schimmelaanpak. Ze starten onder andere de website Gezondwonen.nl op. Daarnaast maken ze gebruik van een onafhankelijk expert. Deze zogenoemde Haagse aanpak werkt nog steeds, zegt Ricardo IJsselstijn in een bericht op de website van Aedes. IJsselstein heeft met zijn team Inspectie dagelijks onderhoud bij woningcorporatie Staedion veel contact heeft met huurders. “Huurders die bellen met een klacht over vocht en schimmel in hun woning vinden bij ons altijd een luisterend oor’, vertelt IJsselstijn. ‘Daarmee heb je al een eerste stap gezet. Vocht en schimmel hangen vaak samen met het woninggebruik. Wil je dat iemand op een andere manier met de woning omgaat, dan moet je diegene eerst serieus nemen.’ Staedion stuurt een medewerker langs die met de huurder kijkt naar het probleem. Daarnaast bekijkt de medewerker van Staedion met de bewoner de website Gezondwonen.nl. Door bijvoorbeeld een testje te doen, krijgen huurders inzicht in wat ze zelf kunnen doen om vocht en schimmel te voorkomen. Een opzichter nazorg vocht en schimmel belt huurders altijd na om te vragen of eventuele gebreken aan de woning naar wens zijn verholpen, of de situatie nu beter is én of de informatie op Gezondwonen.nl duidelijk is. De Haagse aanpak houdt ook in dat zowel huurders als verhuurders een onafhankelijke vocht- en schimmelexpert kunnen inschakelen. ‘Wij werken samen met ingenieursbureau Cauberg Huygen. Als problemen blijven terugkomen, nemen wij of onze huurders contact met hen op. Zij doen onafhankelijk onderzoek in de woning.' Het adviesrapport dat daaruit rolt, bespreekt Staedion met de huurder. Vervolgens pakt Staedion de oorzaak van het probleem aan en na een paar maanden belt iemand van Cauberg Huygen om te vragen of het probleem is verholpen.
11 nr. 5 September 2025 en investeringen vragen. Maar het feit dat we 2 jaar geleden deze gezamenlijke aanpak zijn gestart, geeft ook aan hoe belangrijk we dit vinden.” Volgens Hoogeweg spelen bij de schimmelvorming in Amsterdamse woningen meerdere oorzaken. “Nederland heeft altijd al met water te maken gehad. Maar met de klimaatverandering valt er meer regen in kortere tijd. Daarnaast gaat het ook om het onderhoud van woningen en hoe mensen hun woning gebruiken. In een krappe markt wonen vaak meer mensen op kleine oppervlakten en wordt er vaker thuisgewerkt, zeker sinds de coronacrisis. Dat vergroot de kans op vochtproblemen.” Bouwkundige oorzaken vaak onderschat Corporaties hebben in het verleden schimmelproblemen vaak toegeschreven aan het gebruik van de woning door bewoners, zoals te weinig ventileren, te veel vochtproductie. De monitor laat echter zien dat schimmel vaak ontstaat door een complexe mix van factoren: oude woningen met beperkte isolatie, koudebruggen, optrekkend vocht uit kruipruimtes, maar ook gedragsfactoren zoals minder stoken door hoge energiekosten. En volgens de monitor ligt de oorzaak in 62% van de gevallen bij (installatie)technische factoren, zoals slechte ventilatie, gebrekkige isolatie of lekkages. Van den Berg ziet dat enkele bouwkundige tekortkomingen onderbelicht blijven. “Neem vloerisolatie. Dat is letterlijk een ondergeschoven kindje. Bij renovaties wordt vaak gevel- of dakisolatie toegepast, maar vloeren worden vergeten. Dat is bij inspecties ook niet de meest makkelijke plek om te controleren. Al valt dit in Amsterdam heel erg mee als factor van belang omdat er weinig grondgebonden woningen zijn. Maar in die woningen zie je wel situaties ontstaan waarin woningen een beter energielabel krijgen, maar nog steeds schimmelproblemen hebben. Als je kijkt naar de tabel energielabels en schimmelproblemen, zien we dat het aantal meldingen van huurders in huizen met energielabel C en E vrijwel gelijk is. Dan is toch de vraag: wat hebben woningcorporaties gedaan om label C te bereiken? Dat kan zijn gebeurd door betere beglazing en mechanische ventilatie aan te brengen, maar dat lost schimmelproblemen slechts gedeeltelijk op. Het is ons niet helemaal duidelijk of isolatie wel volledig wordt meegenomen; dat is zeker punt van discussie.” Vooruitgang: 20% minder meldingen Er zijn ook positieve signalen. Het aantal meldingen in de winter van 2024/2025 lag 20% lager dan een jaar eerder. Dat kan wijzen op verbetering door maatregelen, maar Stichting !Woon en de Federatie Amsterdamse Huurderskoepels (FAH) waarschuwen in de evaluatie ook dat het deels komt door ‘meldingsmoeheid’: huurders die het vertrouwen in corporaties hebben verloren en daarom niet meer melden. De gezamenlijke aanpak heeft ook een forse financiële impact. In 2024 waren de structurele kosten voor de corporaties samen bijna 9 miljoen euro, dat werd uitgegeven aan inspecties, reiniging en bouwkundige maatregelen. De verwachting is dat dit jaar de kosten met € 500.000 stijgen naar in totaal € 9,2 miljoen. Daarmee laat de aanpak zien dat corporaties het probleem serieus nemen. Van den Berg: “Wij zijn tevreden dat er veel meer aandacht voor het schimmelprobleem is, en dat er afspraken met elkaar zijn gemaakt. Op die manier kunnen we elkaar daaraan houden.” Op de vraag of het probleem ooit helemaal opgelost wordt, is hij realistisch: “Nee, daarvoor is het oplossen van schimmelproblemen te complex. Maar verbeteren kan zeker. Met betere communicatie, bouwkundige ingrepen en meer regie kan de aanpak veel effectiever worden. Daar ligt de uitdaging voor de komende jaren. Want vergis je niet: dit is een maatschappelijk probleem: als je schimmel in je woning hebt, voelt het aan alle kanten niet fijn. Dus die onvrede onder huurders begrijpen we heel goed. En zolang huurders niet tevreden zijn, is er nog veel werk te doen.” Subsidie Voor de komende jaren heeft die betere bewonersbegeleiding dan ook hoge prioriteit, bijvoorbeeld met de inzet van bewonersbegeleiders en zogeheten ‘schimmelcoaches’. Hoogeweg van AFWC: “De Alliantie en Ymere zetten die al in. De gemeente ziet dat dit helpt en werkt aan een subsidie, die het inzetten van bewonersbegeleiders financieel ondersteunt. Daarmee kunnen we bewoners beter informeren en ondersteunen in het voorkomen van schimmel.” Schimmelvorming in Amsterdamse huurwoningen wordt sinds 2023 structureel aangepakt door 6 woningcorporaties samen met de gemeente, de GGD, Stichting !WOON en huurdersorganisaties. Foto’s: Stichting !WOON. Ingenieursbureau Caubergh Huygen wordt zowel in Amsterdam als in Den Haag ingezet om schimmel- en vochtinspecties te doen in huurwoningen. Foto: Caubergh Huygen.
BUILDING THE FUTURE TOGETHER www.rubi.com 1 Verkrijgbaar in verschillende modellen: 1, 1.5, 2 en 3 mm vlakke strips 2 Iedere voegbreedte zijn eigen kleur. 3 Excentrisch detail voor een betere concentratie van de krachten. Ergonomischer. 4 Herbruikbare kapjes. Gekroonde vorm voor betere grip. CYCLONE LEVEL SYSTEM SNELLER PERFECT LEVELEN MAX 4 Wapeningsplaten voor nieuwbouw en renovatie Vloeroplossingen OP-DECK® ICF Vloersysteem LEWIS® Zwaluwstaartplaten® HODY® Staalplaatbetonvloeren Pieter Zeemanweg 107 3316 GZ Dordrecht (NL) +31 (0)78 617 44 00 reppel@reppel.nl www.reppel.nl Afdekvliezen, afdekfolies, tapes Kies voor de PrimaCover Film Dispenser 3 Een ergonomische tool voor het eenvoudig aanbrengen van afdekfolie 3 Geschikt voor PrimaCover Carpet en Hardfloor folies 3 Verstelbare telescopische steel van 1 tot 2 meter 3 Voorzien van handige handgreep voor gebruik op trappen 3 Eenvoudig en snel afdekken zonder bukken of tillen www.primacover.com Bescherm vloeren en trappen in één soepele beweging met de Film Dispenser
13 nr. 5 September 2025 Thema Vloeren & Afbouw: Fundering “Ruim 650.000 panden in Nederland lopen funderingsrisico” Volgens de meest recente cijfers registreert de FunderMapsdatabase ruim 6,4 miljoen panden met een woon- of commerciële functie in Nederland. Daarvan rust 57 procent op een ondiepe fundering – ook wel fundering op staal genoemd – terwijl 38 procent is gebouwd op betonpalen. Daarnaast staan er nog altijd meer dan 370.000 panden op houten palen, een kwetsbare categorie vanwege risico’s op aantasting. Het beeld van herstelde funderingen is somber: in het Nationaal Herstelregister zijn slechts 18.748 panden opgenomen waarbij daadwerkelijk ingrepen hebben plaatsgevonden. “Dat is waarschijnlijk nog niet eens de helft van het werkelijke aantal”, aldus het rapport. De opgave blijft dus gigantisch. Funderingsrisico’s in cijfers Niet elk pand met een houten of ondiepe fundering is per definitie problematisch, maar de risico’s zijn groot. KCAF werkt met een risicoschaal van A (geen risico) tot en met E (urgent risico). In de landelijke tellingen zijn alleen de categorieën C, D en E meegenomen – panden met verhoogd tot urgent risico. De cijfers zijn alarmerend: Droogstandsrisico (paalrot bij houten funderingen): bijna 200.000 panden hebben een verhoogd risico, en nog eens 52.755 panden bevinden zich in de urgentste categorie. Tekort aan ontwateringsdiepte (vochtproblemen bij ondiepe funderingen): ruim 319.000 panden lopen een verhoogd risico en 115.573 panden kampen met urgent gevaar. In totaal gaat het om 687.330 panden met een verhoogd of urgent funderingsrisico. Daarmee zijn miljoenen bewoners en gebruikers potentieel geraakt. De problematiek verschilt per regio. In steden als Amsterdam, Rotterdam, Gouda en Zaanstad zijn houten palen wijdverbreid toegepast, met grote risico’s op paalrot of bacteriële aantasting. In delen van Groningen en Friesland spelen weer meer de effecten van optrekkend vocht en verschilzakking. Groeiende urgentie Voor gemeenten en woningcorporaties is de impact groot. “De komende decennia zullen we niet alleen woningen verduurzamen en aardgasvrij maken, maar ook grootschalig funderingen moeten herstellen”, zo stelt het KCAF. Dat vraagt om een integrale aanpak, waarbij werkzaamheden worden gecombineerd om kosten en overlast te beperken. De cijfers laten zien dat Nederland voor een forse uitdaging staat. Terwijl inmiddels meer aandacht is voor netcongestie, verduurzaming en woningbouw, dreigt funderingsproblematiek een onderschatte factor te blijven. Toch gaat het om de basis van onze gebouwen, stelt het rapport. Zonder gezonde fundering heeft elke investering in verduurzaming of renovatie weinig zin. Hoe nu verder? De aanpak van funderingsproblemen kent verschillende sporen. Ten eerste is er de monitoring en diagnose. FunderMaps koppelt gegevens uit de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) aan ondergrondinformatie, archieven en lokale metingen. Ook nieuwe instrumenten, zoals de QuickScan, helpen bij het snel signaleren van risico’s. Daarnaast is er het herstel, dat afhankelijk van het probleem uiteenloopt van relatief beperkte maatregelen tot complete vervanging van de fundering. Voorbeelden zijn: • Paalkopverlaging: waarbij verrotte delen van houten palen worden verwijderd en vervangen. • Tafelconstructies: waarbij nieuwe betonnen tafels de bestaande constructie overnemen. • Nieuwe palen in de muur: een ingrijpende, maar effectieve methode om een pand opnieuw te funderen. Toch is de financiële en organisatorische drempel groot. De kosten voor funderingsherstel lopen per woning vaak in de tienduizenden euro’s, en de werkzaamheden zijn ingrijpend voor bewoners. Het rapport Stand van het Land 2025 sluit af met een waarschuwing en een oproep: de kennis en de data zijn aanwezig, maar de opgave groeit sneller dan de aanpak. Alleen met gezamenlijke inzet van overheden, corporaties, financiers en huiseigenaren kan de stille crisis onder onze voeten worden gekeerd, aldus het KCAF in het rapport. Rapport Stand van het Land 2025 van KCAF laat zien: Oorzaken van funderingsproblemen Het rapport beschrijft verschillende oorzaken van funderingsschade, die sterk regioafhankelijk zijn. Droogstand: Bij houten palen kan paalrot optreden als het grondwaterpeil te laag staat en zuurstof de paalkoppen bereikt. Vooral in het westen en noorden is dit een groot probleem. Optrekkend vocht: Bij ondiepe funderingen kan een te hoge grondwaterstand leiden tot vocht in muren en vloeren, met schimmel en gezondheidsrisico’s tot gevolg. Bacteriële aantasting (palenpest): Vooral grenenhouten palen zijn gevoelig voor een consortium van bacteriën dat ook onder water actief is. Negatieve kleef: Als ophogingen van straten en tuinen leiden tot extra belasting op houten palen, kan de fundering langzaam naar beneden worden getrokken. Verschilzakking: Bij niet-onderheide panden kan ongelijke zakking optreden, bijvoorbeeld doordat straten zijn opgehoogd. Dit leidt tot scheefstand en scheuren. Klimaatverandering kan de risico’s verder vergroten. Langdurige droogteperiodes en extremere neerslag leiden tot sterkere fluctuaties in grondwaterstanden, waardoor zowel droogstand als optrekkend vocht vaker voorkomen. Funderingsproblemen zijn op meerdere manieren aan te pakken, zoals door Duurzaam Funderingsherstel wordt gedaan met brackets die de last van de bestaande fundering ondersteunen. Foto: DFH In Nederland speelt zich een stille crisis af, onzichtbaar voor wie er langsloopt maar desastreus voor wie ermee te maken krijgt: funderingsproblemen. Het Kennis Centrum Aanpak Funderingsproblematiek (KCAF) presenteerde dit voorjaar opnieuw een landelijke inventarisatie in het rapport Stand van het Land 2025. Daaruit blijkt dat de problematiek eerder verergert dan verbetert: honderdduizenden panden kampen met een verhoogd tot urgent risico op schade door verzakking, paalrot of optrekkend vocht. Gemeenten, woningcorporaties en particuliere huiseigenaren staan voor een enorme opgave. Auteur: Harmen Weijer De funderingsproblematiek is regioafhankelijk in Nederland. Bron zakkingskaart: Deltares. Bron Funderingsprobleemgebieden: FunderMaps (2023).
Innovation lives here Inventum Technologies ontwikkelt al 35 jaar innovatieve en duurzame warmtepompen zonder buitenunit. Maak kennis met BEN Dual-AIR, de innovatieve 8e generatie warmtepomp. BEN. De nieuwste generatie warmtepomp zonder buitenunit. Waarom kiezen voor BEN? Volledig slim en verbonden met de BEN app ISDE subsidie 2025 €2.350,- Dual source: kan zowel ventilatielucht als buitenlucht gebruiken 4-in-1: verwarmen, koelen, ventileren en warm tapwater Krachtig: 1 tot 5 kW modulerend thermisch vermogen en tot 8 kW warmteverlies Flexibel: geschikt voor zowel hybride als all-electric installaties Best in class: uitstekende prestaties bevestigd door KIWA Lees meer op ben.inventum.com
15 nr. 5 September 2025 Houtrot aanpakken met epoxy houtvuller zonder te impregneren Wanneer schilder- en onderhoudsspecialist Guido Tieken van GMT Design een reparatieklus krijgt aangeboden bij een woning in Hilversum, grijpt hij de kans om een nieuw product uit te proberen: Zusex Ultimate Repair. Het blijkt een interessante test, waarin techniek, praktijkervaring en kritisch vakmanschap samenkomen. “Ik wilde weten: doet dit middel wat de fabrikant belooft? En hoe werkt het in de echte praktijk, met alle onvoorspelbaarheden van weer, materiaal en tijdsdruk?” Auteur: Harmen Weijer. Foto’s: Guido Tieken. Bij een jaren ’70-woning voerde Guido Tieken afgelopen maanden een renovatieklus uit, waarbij ook houtrot in een van de deurkozijnen moest worden aangepakt. De kozijnen zijn in 2006 al eens deels waren gerenoveerd. “Hier gaat om een mix van materialen: merantihout uit de jaren ’70 en een stuk vurenhout die later is toegevoegd. In dit geval ging het om de middenstijl tussen twee deuren – een schuurdeur en een garagedeur – waar flink veel houtrot was ontstaan bij een van de sluitkommen. Zeker zo’n 70 centimeter van de neus was echt rot en moest aangepakt worden”, vertelt Tieken. Normaal gesproken zou hij het hele kozijn of in elk geval de stijl vervangen. “Maar dat was hier niet nodig én ik wilde juist dit nieuwe product testen. Dus koos ik voor een combinatie: deels een houtinzet en de rest opvullen met het reparatiemiddel.” Tieken gebruikte hiervoor Zusex Ultimate Repair, een tweecomponenten epoxy vul- en reparatiemiddel dat volgens Zusex zowel verlijmend als opvullend kan worden toegepast. “Het werkt in tegenstelling tot sommige andere merken zonder impregneermiddel. Dat scheelt tijd, want je hoeft geen extra bewerking te doen. Wel moet je al het zachte hout zorgvuldig weghalen en tot de kern teruggaan. Alleen dan kan het product goed hechten”, legt Tieken uit. Het resultaat is een gerenoveerd kozijn dat hard genoeg is om nieuw hang- en sluitwerk weer aan te kunnen. Lezerstest Lezers aan de slag Zusex Ultimate Repair Deze keer: Bij een jaren ’70-woning voerde Guido Tieken afgelopen maanden een renovatieklus uit, waarbij ook houtrot in een van de deurkozijnen moest worden aangepakt. Nadat het rotte deel uit het kozijn was weggehaald, plaatste Tieken een nieuw inzethout. Dat fixeerde hij op het overgebleven kozijndeel, om het daarna te vullen met de twee componenten epoxy houtrotvuller, Zusex Ultimate Repair. Een van de verrassingen voor hem was dat het middel ook als lijm kan functioneren. “Ik twijfelde even: moet ik eerst de houtinzet verlijmen en daarna pas opvullen? Maar dit product kan beide tegelijk. Dat scheelt dus een gang, en dat scheelt weer tijd.” De praktijk liet echter ook wat uitdagingen zien, want juist nu regende het tijdens de klus. “Dat is een nadeel, want de ondergrond mag niet te vochtig zijn. Het houtvochtgehalte moet onder de 16 procent blijven. Daarbij reageert een van de componenten juist op vocht: dat kan een witte uitslag geven die de hechting vermindert. Dat is aan de buitenkant niet erg, want dat kun je wegschuren. Maar aan de binnenkant kan dat dus niet vanwege die mindere hechting. Daarom is dit toch meer een zomerproduct dan een herfstproduct”, aldus Tieken. Verwerking en techniek Het product wordt geleverd in een tweecomponenten-set. “Ik had de variant met 1 koker, maar hij is ook een 2-koker variant. De verhouding is 1-op-1 en dat werkt prima in een gewone kitspuit. Belangrijk is om minimaal 5 millimeter dikte aan te houden. Bij minder dan 5mm heeft de epoxy niet genoeg massa om het verhardingsproces goed te laten plaatsvinden. In de massa ontstaat warmte die voor de uitharding zorgt. Dat betekent dat je soms extra moet uitzagen om genoeg massa te krijgen. Te dun aanbrengen als een plamuur is geen optie; dan trekt het los en krijg je geen massief geheel.” Bij diepere gaten is het volgens Tieken beter om in lagen te werken. “Je kunt er flinke reparaties mee doen, maar als je in één keer een hele klont aanbrengt, ontwikkelt dit soort epoxy producten te veel warmte. Laag voor laag is veiliger.” Elastisch De klus verliep soepel, vertelt Tieken. “Het inzethout had ik gefixeerd met schroeven, zodat het bleef zitten waar ik het ook wilde hebben. Het modelleren ging ook soepel. Ik had in het inzethout inkepingen gemaakt, zodat ik goed aanzetten om de houtrotvuller er in en rondom te krijgen. Het hardde inderdaad uit in 4 uur, zoals door Zusex ook wordt beloofd. Daarna was het goed schuurbaar. Het is handig om dat schuren niet al te warm te doen, want je wil niet het vulmiddel aan schuurpapier blijft hangen.” Ook fijn, zo zegt Tieken, is dat de koker goed gevuld is. “Er zit inderdaad 250 ml, en dat kom ik wel anders tegen. Voor herhaling vatbaar “Ik zie dit product zeker als een waardevolle aanvulling. Het scheelt tijd doordat impregneermiddel niet nodig is en je houtinzetten direct kunt verlijmen. Wel moet je je goed aan de spelregels houden, vooral qua vocht en laagdikte. Doe je dat niet, dan loop je tegen problemen aan. Maar eerlijk is eerlijk: voor dit soort renovatieklussen is het een prima middel, en voor mij zeker voor herhaling vatbaar!”
www.renovatietotaal.nlRkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=