7 nr. 2 Maart 2026 Column In elk nummer van RenovatieTotaal geeft dr.ir. Haico van Nunen zijn mening over een aspect van ‘de renovatiewereld’. Haico van Nunen is adviseur bij BouwhulpGroep en lector Duurzame Renovatie bij het kenniscentrum Duurzame HavenStad van Hogeschool Rotterdam. Tetras Energetica: de vierde knop aan het energiesysteem Verduurzaming in de bestaande bouw kent van oudsher drie sporen. Het eerste is de schil: isoleren, kierdichten, glas verbeteren en – waar het kan – de zon slim benutten. Ten tweede, als er energie gebruikt moet worden, gebruik dan duurzame energie. Het derde spoor betreft de installatie: efficiënter opwekken, slimmer distribueren, lager verbruiken en tóch een comfortabel binnenklimaat leveren. De Trias Energetica heeft ons jaren houvast gegeven om die keuzes te ordenen. Maar in de praktijk van renovatie en onderhoud schuurt die volgorde steeds vaker. Want “eerst alles isoleren tot het uiterste” klinkt logisch op papier, maar botst in bestaande woningen regelmatig op realiteit: monumentale gevels, beperkte ruimte, vocht- en ventilatierisico’s, bewoonde staat, en simpelweg het budget. Dan kan een stap aan de installatie-tekentafel – denk hoger rendement, of een ventilatie-upgrade – meer effect hebben dan nog een centimeter isolatie op een plek waar je al tegen de grenzen aanzit. En precies daar komt een ontwikkeling bij die we steeds vaker terugzien: de regeling wordt een vierde factor om rekening mee te houden. We gaan van statische maatregelen naar dynamisch sturen. Niet alleen “wat” je toepast, maar vooral “wanneer” en “hoe” je het inzet en niet alleen bij de installatie. Neem zoninstraling. Architecten weten al decennia: laat de laagstaande winterzon binnen en weer de hoge zomerzon met overstekken of lamellen. Het verschil nu? We kunnen dit automatiseren en voorspellen. Zonwering die reageert op weersverwachting, binnentemperatuur en bezetting. Verwarming die anticipeert op een goedkope stroomprijs of op een uur later thuiskomen. Ventilatie die vraaggestuurd draait op CO₂ en vocht, in plaats van op een vaste stand “omdat dat altijd zo was”. Phase Change Materialen zorgen ervoor dat zelfs materialen zich dynamisch gaan gedragen. In feite voegen we een vierde dimensie toe aan de Trias: tijd en intelligentie. Het energiesysteem wordt een orkest dat we dirigeren: comfort (warmte), luchtkwaliteit (ventilatie), daglicht (woonplezier) en energie (opwek, opslag, afname) worden op elkaar afgestemd, met als doel over de hele dag genomen het verbruik én de pieken te minimaliseren. Dat biedt meteen perspectief voor de netcongestie. Het klinkt futuristisch, maar in veel woningen gebeurt dit al. Zonnepanelen en thuisaccu’s sturen op zelfconsumptie en dynamische tarieven. Warmtepompen draaien slimmer met buffercapaciteit. Adaptieve zonwering en actieve ventilatiesystemen maken het binnenklimaat beheersbaar. De keerzijde: wonen wordt complexer. Naast timmerman, stukadoor en loodgieter – die al schaars zijn – hebben we steeds vaker een woning-IT’er nodig. Iemand die snapt dat een woning geen stapeling losse producten is, maar één samenhangend systeem. Misschien is dat wel de kern van de Tetras Energetica: niet méér techniek om de techniek, maar betere regie op wat we al hebben. In de bestaande bouw winnen we het niet met één maatregel, maar met de juiste combinatie én de juiste aansturing. Circulaire verbouwing van rijkskantoor Universe in Den Haag Met de verbouwing van rijkskantoor Universe aan het Maanplein in Den Haag zet het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) een volgende stap in zijn circulaire ambities. In opdracht van het RVB werkt J.P. van Eesteren samen met architectenbureau cepezed en installatiebedrijf A. de Jong aan deze transformatie. Het is een ambitieus project: het gebouw krijgt energielabel A++++, beter dan Paris Proof, de internationale klimaatafspraken waar het RVB aan moet voldoen. Die afspraken houden in dat nieuwe gebouwen in het gebruik energieneutraal moeten zijn, en tijdens de bouw moet het RVB de CO2-uitstoot zoveel mogelijk terugdringen. Zo worden onder andere plafondsystemen uit een ander kantoor hier hergebruikt, vertelt Jeroen Dunnebacke, projectmanager van hoofdaannemer J.P. van Eesteren. “Deze klimaatplafonds (plafondsysteem met duurzame verwarming en koeling, red.) zijn afkomstig uit het voormalige Zwitserlevenkantoor in Amstelveen. En deze systeemplafonds komen uit het tijdelijke NAVO-kantoor.” Ook het glas uit de gevel van Universe wordt hergebruikt aan de binnenkant om kantoorruimte af te scheiden. (zie foto’s) Meer dan Paris Proof Het zijn materialen die hergebruikt worden bij de renovatie van het voormalige KPN-kantoor Universe in Den Haag. Universe is eigenlijk de opvolger van Kantoor Vol Afval (KaVA), een voormalig defensiekantoorgebouw op voormalig marinevliegkamp Valkenburg in Katwijk, dat grotendeels circulair werd verbouwd en verschillende prijzen heeft gewonnen voor de vernieuwende aanpak. Met Universe zet het RVB een volgende stap in zijn circulaire ambities. “De schaal is echt veel groter”, zegt Dunnebacke. “Het gaat om duizenden vierkante meters hergebruik en biobased materiaal. Niet een pilot, maar het héle inbouwpakket.” De cijfers zijn inderdaad indrukwekkend: 14.000 m2 binnenwanden, 20.000 m2 vloerafwerking en 15.000 m2 plafonds moeten grotendeels uit hergebruik of biobased bronnen komen. In meerdere categorieën lopen de percentages op tot boven de 90 procent. Verwarming en koeling worden grotendeels verzorgd via een WKO-installatie. Het U-vormige rijksgebouw ligt op bedrijventerrein Binckhorst en werd in 2001 gebouwd als onderdeel van ‘The Green Campus’, een grootschalig kantoorcomplex van KPN. Het gebouw telt elf verdiepingen, inclusief een parkeergarage, en biedt ongeveer 22.000 m2 aan kantoorruimte en 200 parkeerplaatsen. In 2023 werd het pand met meer dan 1.100 werkplekken aangekocht door het RVB. De oplevering staat gepland voor 2027. Bron: RVB. Foto’s: RVB/Herman Zonderland
RkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=