RenovatieTotaal 5 - 2026

37 nr. 5 september 2026 “Milieu-impact installaties veel groter dan MPG- en CO2-berekeningen laten zien” De milieu-impact van installatietechniek in utiliteitsgebouwen wordt structureel onderschat. Uit onderzoek van Copper8 blijkt dat de werkelijke milieukosten in vijf van de zes onderzochte cases 29 tot zelfs 302 procent hoger liggen dan uit de MPG-berekening naar voren komt. Bij de materiaalgebonden CO2-uitstoot bedraagt de onderschatting 82 tot 185 procent. Dat zet niet alleen vraagtekens bij de huidige rekenmethodiek, maar belemmert ook circulaire installatietechniek, zo concludeert Copper8. Auteur: Harmen Weijer. Foto’s/grafieken: Copper8 Installaties worden een steeds bepalender onderdeel van gebouwen. In de utiliteitsbouw vertegenwoordigen ze inmiddels bijna 45 procent van de bouwsom, ruim anderhalf keer zoveel als tien jaar geleden. Bij de gecombineerde materiaalgebonden en operationele CO₂-uitstoot zijn installaties naar schatting zelfs verantwoordelijk voor 50 tot 75 procent van de uitstoot van een modern utiliteitsgebouw. Reden genoeg voor Copper8 om, samen met Madaster en met cofinanciering van de gemeenten Amsterdam en Rotterdam en de TBI Klimaattrein, te onderzoeken of de huidige rekenmethodiek die impact wel goed vangt. Het antwoord uit het rapport Verborgen impact installatietechniek is duidelijk: “Goede sturing is onmogelijk zonder inzicht in de daadwerkelijke impact.” Zes praktijkcases Voor het onderzoek werden zes utiliteitscases doorgelicht: twee kantoren, een sporthal, een onderwijsgebouw, een luchtinstallatie en een leidingsysteem. Bestaande MPG-berekeningen werden waar nodig gecorrigeerd en vervolgens verrijkt met daadwerkelijke materiaallijsten. Hiervoor werd het rekeninstrument van Madaster gebruikt. De uitkomst is opvallend. De milieu-impact van de installaties, uitgedrukt in MKI, blijkt gemiddeld 1,88 keer zo hoog als bij de vergunningsaanvraag is opgegeven. In vijf cases neemt de berekende impact na correctie en aanvulling met 29 tot 302 procent toe. Alleen bij het onderzochte leidingwerk daalt de MKI met 11 procent, onder meer vanwege de toekomstige milieubaten van recycling. Als uitsluitend naar materiaalgebonden CO₂ wordt gekeken, is het effect nog groter. Die verborgen impact bedraagt gemiddeld 122 procent en ligt in de zes cases tussen 82 en 185 procent boven de oorspronkelijk gerapporteerde waarde. En zelfs dat is waarschijnlijk een conservatieve inschatting, zegt Copper8 in het rapport. Kabels, regeltechniek, communicatie- en beveiligingssystemen zijn bijvoorbeeld niet altijd gemodelleerd en voor veel onderdelen ontbreekt goede milieudata. Zeven keer zoveel materiaal Een belangrijke oorzaak ligt bij de Nationale Milieudatabase (NMD). Onderzoek door Copper8 in samenwerking met Madaster laat zien: Installatieverklaringen dekken volgens het rapport slechts 7 procent van alle potentiële installaties af. Daardoor wordt veelvuldig gerekend met generieke categorie-3-verklaringen. Die kunnen behoorlijk afwijken van de werkelijkheid. Zo gaat een generieke verklaring voor warmtedistributie uit van gemiddeld 0,13 kilogram materiaal per vierkante meter gebruiksoppervlak. In een onderzocht kantoor bleek daadwerkelijk 0,93 kilogram aanwezig: ruim zeven keer zoveel. Ook blijken luchtkanalen volgens fabrikantgegevens 50 tot 60 procent zwaarder dan in de generieke milieuverklaring wordt aangenomen. Bovendien sluiten de gehanteerde materialen niet altijd aan bij de praktijk. Zo rekent de categorie-3verklaring voor warmtedistributie met kunststof leidingen, terwijl in utiliteitsgebouwen veelal staal wordt toegepast. Dat heeft een aanzienlijk hogere milieu-impact. Bouwproces Daarnaast constateert Copper8 dat het huidige bouwproces onderschatting in de hand werkt. De MPG wordt voor de vergunning doorgaans al in het voorlopig ontwerp opgesteld, terwijl de installaties dan nog niet gedetailleerd zijn uitgewerkt en de installateur vaak nog niet aan tafel zit. Daardoor moeten rekenaars werken met aannames en kengetallen. Bovendien ontbreekt bij MPG-opstellers soms specifieke installatiekennis. In drie onderzochte gebouwcases leidde het corrigeren van menselijke fouten tot een 10 tot 75 procent hogere MPG voor installaties. Complete systemen bleken vergeten, warmtepompen niet ingevoerd of milieuverklaringen voor woningbouw werden toegepast op utiliteitsbouw. Acht ingrepen Copper8 stelt daarom acht verbeteringen voor. De categorie-3-verklaringen moeten nauwkeuriger en meer toegesneden worden op gebouwfunctie en installatiesysteem. Ontbrekende installaties moeten aan de NMD worden toegevoegd, categorie-3-data moet dynamischer worden opgebouwd en bruikbare Europese milieuverklaringen zouden toegankelijk moeten worden. Ook het proces moet veranderen. Copper8 pleit voor een eenduidige afbakening van wat moet worden meegerekend, het eerder inschakelen van installateurs en installatie-experts, betere benutting van BIM-modellen en controle van de uiteindelijk gerealiseerde, ‘as-built’ installatie. Vooral dat laatste wordt belangrijk wanneer de Europese WLC-GWP-systematiek haar intrede doet. Digitalisering kan daarbij helpen. Wanneer milieudata rechtstreeks aan BIM-elementen wordt gekoppeld, kan de MKI- en CO₂-prestatie gedurende het ontwerp worden gevolgd. Daarvoor moeten installaties echter veel vollediger worden gemodelleerd dan nu gebeurt. Circulariteit belonen De inzet is groter dan een nauwkeuriger rekensommetje. Zolang de reguliere installatie in de MPG kunstmatig gunstig scoort, wordt de milieuwinst van hergebruik, refurbishment of installatie-arme ontwerpen nauwelijks zichtbaar. Circulaire oplossingen verliezen daardoor juist hun rekenkundige voordeel. Volgens Copper8 staat daarmee uiteindelijk de geloofwaardigheid van het milieuprestatiestelsel op het spel. Het bureau vraagt om regie van Rijksoverheid en Stichting NMD en stelt zelfs een tijdelijke projectorganisatie voor waarin praktijk- en LCA-experts het installatiedeel van het stelsel verbeteren. Want pas wanneer de werkelijke impact zichtbaar wordt, kan de sector er ook daadwerkelijk op ontwerpen, inkopen en installeren. In utiliteitsgebouwen wordt veelal staal toegepast voor installatietechnische materialen met een aanzienlijk hogere milieu-impact. Installaties Impact blijft verborgen voor een deel van de installaties Installaties verlagen de CO2-uitstoot van het energieverbruik, maar leiden tot extra CO2-uitstoot door de materialen die ervoor nodig zijn.

RkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=