38 nr. 2 Maart 2026 Installaties nieuws Energievoorziening in Nederland moet snel autonomer en veiliger worden De energievoorziening draaide de afgelopen decennia om duurzaamheid en betaalbaarheid. Maar volgens het rapport Autonoom en veilig: hoe Nederland zijn energiepositie kan versterken staat ook de nationale veiligheid op het spel. In een wereld waarin geopolitieke spanningen toenemen en energie steeds vaker als politiek drukmiddel wordt ingezet, moet Nederland zijn energievoorziening veel robuuster maken. Auteur: Harmen Weijer. In het rapport formuleren 23 Nederlandse experts 32 aanbevelingen om de energievoorziening onafhankelijker en weerbaarder te maken. Het bijzondere aan die lijst van experts is dat het hier niet alleen gaat om energie-experts, maar ook defensie-, veiligheids- en grondstoffenspecialisten). De rode draad van hun tientallen aanbevelingen is dat de energietransitie versneld moet worden, de energie-infrastructuur versterkt moet worden én dat geïnvesteerd moet worden in strategische reserves. Dit alles om de Nederlandse economie en samenleving veilig te houden. Geopolitiek machtsmiddel De aanleiding voor het rapport ligt in de sterk veranderde geopolitieke realiteit. De Russische inval in Oekraïne in 2022 en de daaropvolgende energiecrisis hebben volgens de auteurs pijnlijk duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar Europa is wanneer energiepolitiek onderdeel wordt van internationale conflicten. Inmiddels is het rapport extra urgent geworden door de oorlog in Midden-Oosten, wat heeft gezorgd voor een enorme prijsstijging van olie en gas. In het rapport wordt beschreven dat energie in moderne conflicten zowel doelwit als wapen kan zijn. De explosie van de Nord Stream-gasleidingen en de sterke stijging van gasprijzen na het wegvallen van Russisch gas zijn daar duidelijke voorbeelden van. Voor Nederland speelt bovendien een structureel probleem: de importafhankelijkheid is de afgelopen vijftien jaar enorm toegenomen. Rond 2010 lag de afhankelijkheid van energie-import nog rond 20 tot 25 procent, terwijl die inmiddels richting de 75 tot 80 procent is gestegen. De belangrijkste oorzaak is het vrijwel stoppen van de gaswinning in Groningen. Energietransitie versnellen Een van de belangrijkste aanbevelingen in het rapport is dan ook om de energietransitie te versnellen. Hoe verder de energietransitie gevorderd is, hoe kleiner de afhankelijkheid van geïmporteerde fossiele brandstoffen. Dat maakt het versnellen van duurzame energie dus niet alleen klimaatbeleid, maar ook veiligheidsbeleid. Door meer energie zelf op te wekken met zon, wind en andere duurzame bronnen kan Nederland zijn energieautonomie vergroten. Daarbij speelt ook elektrificatie een belangrijke rol. Elektrische systemen maken het mogelijk om energie uit verschillende bronnen te combineren en flexibel te gebruiken. Maar dat vraagt wel om een veel robuuster elektriciteitsnet. Netverzwaring en decentralisatie De experts stellen daarom dat de uitbreiding van het elektriciteitsnet een absolute prioriteit moet krijgen. Netcongestie vormt nu al een rem op woningbouw, industrie en duurzame energieprojecten. Maar het rapport gaat verder dan alleen kabels en transformatoren. Het pleit ook voor een andere architectuur van het energiesysteem. In plaats van een sterk gecentraliseerd systeem zou het elektriciteitsnet meer decentraal moeten worden georganiseerd, met lokale opwekking en opslag. Zo’n systeem met veel kleinere energiebronnen en opslagpunten is volgens de auteurs minder kwetsbaar voor sabotage, storingen of cyberaanvallen. Als één onderdeel uitvalt, kan de rest van het systeem blijven functioneren. Reservecapaciteit Een ander belangrijk uitgangspunt is redundantie. In het huidige energiesysteem is veel infrastructuur ontworpen op efficiëntie en minimale kosten. Maar dat betekent ook dat er weinig reservecapaciteit is wanneer er iets misgaat. De experts pleiten daarom voor een systeem met meer back-ups. Dat kan onder meer door een capaciteitsmarkt voor elektriciteitsproductie in te voeren, waardoor er meer regelbaar vermogen beschikbaar blijft. Ook bestaande energiecentrales zouden volgens het rapport mogelijk beschikbaar moeten blijven als noodvoorziening. De optie van nationalisatie wordt door energie-expert Martien Visser expliciet genoemd. “Er zou kunnen worden overwogen gascentrales op te kopen op het moment dat ze gesloten dreigen te worden. Een joint venture van TenneT en Gasunie zou deze dan bijvoorbeeld via een ‘tolling agreement’ - mogelijk volgens de nieuwe Energiewet - kunnen uitbaten.” Digitale veiligheid Een relatief nieuw risico voor de energievoorziening is de digitalisering van het energiesysteem. Steeds meer onderdelen van het energienet zijn verbonden met digitale systemen, van slimme omvormers bij zonnepanelen tot software voor netbeheer. Volgens het rapport kan dit een achilleshiel worden als cyberbeveiliging onvoldoende aandacht krijgt. Grootschalige DDoS-aanvallen of sabotage van digitale systemen zouden grote delen van het elektriciteitsnet kunnen ontregelen. Daarom pleiten de experts voor het principe ‘security by design’. Nieuwe energie-infrastructuur moet vanaf het begin worden ontworpen met cyberveiligheid als uitgangspunt. Daarbij hoort ook dat Nederland en Europa meer eigen software, servers en chips ontwikkelen om afhankelijkheid van buitenlandse technologie te verminderen. En door het opleiden van cybersecurity-experts, specifiek voor de energiesector, zo stelt Christian Hesselman, hoogleraar digitale veiligheid van de UT Twente, in het rapport. “Er moet voldoende budget zijn om hen in dienst te nemen, uit te dagen en te houden. Laat ze ook meer samenwerken met beleidsmensen: expertise van cybersecurity is ook essentieel op bestuursniveau.” Meer technici nodig De energietransitie en de versterking van het energiesysteem vragen ook om een enorme inzet van menskracht. Volgens het rapport is het opleiden van technici een van de belangrijkste voorwaarden voor een robuuste energievoorziening. Er is behoefte aan monteurs, engineers, ICT-specialisten en cybersecurity-experts. Zonder voldoende vakmensen kunnen zowel de energietransitie als de beveiliging van energie-infrastructuur simpelweg niet worden gerealiseerd. Voor de installatiesector betekent dit dat de vraag naar technische kennis en vakmanschap de komende jaren alleen maar verder zal toenemen. Energiebesparing niet vergeten Tot slot benadrukt het rapport dat ook energiebesparing een cruciale rol speelt. Hoe minder energie een samenleving verbruikt, hoe minder energie er hoeft te worden geïmporteerd. Dat geldt voor bedrijven, huishoudens en de industrie. De bestaande energiebesparingsplicht voor bedrijven kan volgens de experts effectiever worden toegepast, bijvoorbeeld door beter toezicht en meer begeleiding bij investeringen. Nieuw rapport Topsector Energie luidt noodklok Door meer energie zelf op te wekken met zon, wind en andere duurzame bronnen kan Nederland zijn energieautonomie vergroten.
RkJQdWJsaXNoZXIy NTI5MDA=